Το ξεχασμένο φρούριο της Αρκαδίας
Λίγο έξω από την Ανδρίτσαινα, σε έναν λόφο που αγναντεύει τις ορεινές εκτάσεις ανάμεσα στην Ηλεία και την Αρκαδία, κρύβονται τα ερείπια ενός σχεδόν άγνωστου αλλά συναρπαστικού μνημείου: το Κάστρο της Θεισόας, γνωστό και ως Κάστρο της Αγίας Ελένης ou της Λάβδας.
Σήμερα ο τόπος μοιάζει ήσυχος και σχεδόν μυστηριώδης. Όμως πριν από αιώνες εδώ υπήρχε ένα σημαντικό οχυρό που φύλαγε τα περάσματα της περιοχής και αποτελούσε μέρος της στρατηγικής άμυνας του Μοριά.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι το φρούριο δεν δημιουργήθηκε από την αρχή. Οι Φράγκοι του 13ου αιώνα έχτισαν το κάστρο πάνω στα τείχη της αρχαίας πόλης Θεισόας, χρησιμοποιώντας τις ήδη υπάρχουσες οχυρώσεις. Για τον λόγο αυτό ακόμη και σήμερα διακρίνονται μεγάλα τμήματα της αρχαίας ελληνικής οχύρωσης με τεράστιους λίθους, χτισμένους χωρίς συνδετικό κονίαμα – μια τεχνική που θυμίζει τις μεγάλες οχυρώσεις των αρχαίων πόλεων.
Η οχύρωση της αρχαίας πόλης ήταν εντυπωσιακή: κάλυπτε περίπου 42 στρέμματα με περίμετρο που έφτανε τα 880 μέτρα, ενώ στο εσωτερικό υπήρχε μικρότερη ακρόπολη περίπου 3,5 στρεμμάτων.
Ένα από τα πρώτα κάστρα της Φραγκοκρατίας
Το κάστρο φαίνεται ότι δημιουργήθηκε στις αρχές του 13ου αιώνα, πιθανότατα γύρω στο 1210, στα πρώτα χρόνια της Φραγκοκρατίας στον Μοριά.
Την εποχή εκείνη η πρωτεύουσα του Πριγκιπάτου της Αχαΐας ήταν η Ανδραβίδα, και οι Φράγκοι χρειάζονταν οχυρά για να ελέγχουν τα περάσματα προς αυτήν. Έτσι δημιουργήθηκε ένα δίκτυο φρουρίων που προστάτευαν την περιοχή.
Το κάστρο της Θεισόας μαζί με το Κρεμπακόρε αποτελούσαν δύο από αυτά τα σημεία άμυνας, επιτρέποντας τον έλεγχο της ορεινής ενδοχώρας.
Στο εσωτερικό του κάστρου υπήρχε εκκλησία αφιερωμένη στην Αγία Ελένη, από την οποία πιθανότατα πήρε το μεσαιωνικό του όνομα.
Η εξέγερση που οδήγησε στην καταστροφή του
Η ιστορία του κάστρου συνδέεται και με ένα επεισόδιο έντασης ανάμεσα στους Φράγκους και τον τοπικό ελληνικό πληθυσμό.
Le 1304, οι κάτοικοι της περιοχής επαναστάτησαν εξαιτίας της βαριάς φορολογίας που επέβαλε ο πρίγκιπας Φίλιππος της Σαβοΐας.
Οι επαναστάτες ζήτησαν βοήθεια από τον βυζαντινό διοικητή του Μυστρά, ο οποίος έστειλε στρατό στην περιοχή. Με τη βοήθεια αυτή κατάφεραν να καταλάβουν τα κάστρα της Αγίας Ελένης et son Κρεμπακόρε, τα οποία καταστράφηκαν σχεδόν ολοκληρωτικά.
Μετά από αυτά τα γεγονότα το κάστρο πιθανότατα δεν επισκευάστηκε ποτέ ξανά. Γι’ αυτό και δεν εμφανίζεται σε μεταγενέστερες λίστες φραγκικών κάστρων του 14ου και 15ου αιώνα.
Έτσι το φρούριο εγκαταλείφθηκε και σιγά-σιγά χάθηκε μέσα στο τοπίο.
Το κάστρο μέσα στους αιώνες
Τον 19ο αιώνα Ευρωπαίοι περιηγητές άρχισαν να εξερευνούν τα ερείπια.
Ο Άγγλος ταξιδιώτης William Leake το 1830 περιέγραψε την ακρόπολη ως έναν μεγάλο κυκλικό περίβολο με διάμετρο περίπου 130 μέτρων, ενώ αργότερα ο Γάλλος περιηγητής Buchon κατέγραψε ότι ο λόφος ονομαζόταν τότε Αγία Ειρήνη, πιθανότατα παραφθορά της Αγίας Ελένης.
Σήμερα σώζονται τμήματα των τειχών και ίχνη πύργων – τουλάχιστον επτά, κυρίως τετράγωνοι αλλά και ένας κυκλικός.
Κατά τις έρευνες έχουν βρεθεί ακόμη και θραύσματα κιόνων, πιθανόν από αρχαίο δωρικό ναό, κάτι που δείχνει ότι ο χώρος ίσως είχε θρησκευτική σημασία πολύ πριν δημιουργηθεί το κάστρο.
Μυθολογία της περιοχής
Η αρχαία πόλη Θεισόα συνδέεται με μυθολογικές παραδόσεις της Αρκαδίας.
Σύμφωνα με την παράδοση, η πόλη πήρε το όνομά της από τη Θεισόα, κόρη του βασιλιά Lycaona, του μυθικού ιδρυτή πολλών αρκαδικών πόλεων. Ο Λυκάων θεωρείται ένας από τους πρώτους βασιλιάδες της Αρκαδίας και η ιστορία του συνδέεται με τον μύθο της μεταμόρφωσης σε λύκο, έναν από τους πιο αρχαίους ελληνικούς μύθους. Οι πόλεις που ίδρυσαν τα παιδιά του Λυκάονα ήταν πολλές, και η Θεισόα θεωρείται μία από αυτές.
Έτσι, ο λόφος όπου σήμερα στέκονται τα ερείπια του κάστρου κουβαλά μια ιστορία που ξεκινά όχι μόνο από τη Φραγκοκρατία και την αρχαιότητα, αλλά και από τις πιο παλιές μυθολογικές αφηγήσεις της Αρκαδίας.
Ένα μνημείο που αξίζει να ανακαλυφθεί
Το Κάστρο της Θεισόας είναι ένα από εκείνα τα μέρη που δεν θα βρείτε εύκολα στους τουριστικούς οδηγούς.
Κι όμως, συνδυάζει αρχαία ιστορία, μεσαιωνικά γεγονότα και μυθολογικές ρίζες, όλα σε έναν λόφο που αγναντεύει το άγριο και αυθεντικό τοπίο της ορεινής Πελοποννήσου.
Αν βρεθείτε στην περιοχή της Ανδρίτσαινας, αξίζει να κάνετε μια μικρή εξερεύνηση. Τα ερείπια μπορεί να είναι σιωπηλά σήμερα, αλλά οι πέτρες τους εξακολουθούν να αφηγούνται μια ιστορία αιώνων.
